Прескокни до содржината
Содржина
Верзии и преземања
Оваа страница ја опишува тековната верзија. Секоја верзија, вклучително и првата, може да се преземе во целост.
Сите верзии
v1.02 Тековна — прикажана на Атласот · 13 (6 географски + 7 пописни) Сите табели со резултати ZIP (CSV) Целосна работна книга XLSX
v1.01 Претходна верзија · 12 (5 географски + 7 пописни) Сите табели со резултати ZIP (CSV)
01

Вовед

Сиромаштијата не се доживува само преку приходот. Едно домаќинство може да има ограничен пристап до училиште или здравствена заштита, ниско ниво на образование, несоодветни санитарни услови, небезбедно домување, несигурно снабдување со вода или да нема греење. MPI ги обединува овие состојби и ја опишува сиромаштијата како комбинација од повеќе депривации.

Овој индекс ја мери повеќедимензионалната сиромаштија во 80 општини и 8 плански региони во Северна Македонија. Тој комбинира шест индикатори за географски пристап до основни услуги со седум индикатори за образование, вработеност, домување и животни услови. Географските индикатори се мерат за 1.575 населени места преку патната мрежа. Социо-економските индикатори се преземени од Пописот на населението од 2021 година и се достапни како општински вкупни вредности.

Двата извора не се поврзани на ниво на домаќинство. Затоа прикажуваме точкаста проценка заснована на претпоставка за независност, заедно со долна и горна граница. Точкастата процена е збирна вредност под јасно наведена претпоставка. Границите ги прикажуваат сите вредности што остануваат математички можни според информациите забележани во двата податочни извори.

Секоја бројка за сиромаштија во Атласот — стапката на опфат H, MPI и нивните граници за секоја општина, регион и за земјата, како и стапката на депривација по секој индикатор — произлегува од методологијата опишана на оваа страница. Прегледите на ниво на населено место ја прикажуваат само патната оддалеченост зад географските индикатори, а не бројки за сиромаштија. ВидетеЗа платформата за тоа како е организирана платформата.

13
13 индикатори
1.575
населени места
80
општини
8
плански региони
02

Сиромаштија и депривација

Што значи да се биде депривиран?

Во оваа методологија, депривацијата е класификација на ниво на индикатор. За секој индикатор, домаќинството добива вредност 1 кога го исполнува утврдениот услов за депривација и 0 кога не го исполнува. Кај географски индикатор, условот е дали населеното место на домаќинството е пооддалечено од соодветната услуга од утврдениот праг на патна оддалеченост. Кај пописен индикатор, условот се определува според категориите на домаќинства во Пописот од 2021 година. Затоа домаќинството може да биде депривирано според еден или повеќе индикатори, а да не биде класифицирано како сиромашно.

Што значи да се биде сиромашен?

Во оваа методологија, домаќинството е сиромашно кога збирот на неговите пондерирани депривации е строго поголем од една третина од вкупниот можен резултат. Секоја депривација придонесува со пондерот на соодветниот индикатор. Шесте географски индикатори заедно сочинуваат една половина од резултатот, а седумте пописни индикатори ја сочинуваат другата половина. Домаќинство со резултат еднаков на или понизок од една третина не се смета за повеќедимензионално сиромашно, иако може да е депривирано според поединечни индикатори.

03

Што мери MPI?

На ниво на население, индексот ја користи приспособената стапка на опфат, развиена од Алкире и Фостер, за да ги прикаже и распространетоста и интензитетот на сиромаштијата. Тој комбинира две величини.

  • Стапката на опфат H е уделот на домаќинствата идентификувани како повеќедимензионално сиромашни.
  • Интензитетот A е просечниот пондериран резултат на депривација кај сиромашните домаќинства.
  • Приспособената стапка на опфат MPI е еднаква на H помножено со A.
MPI = H × A
H
Стапка на опфат H
A
Интензитет A
Индикатори за географски пристап
1/2
Индикатори засновани на Пописот
1/2
Зошто се комбинираат распространетоста и интензитетот?

Стапката на опфат покажува колку домаќинства се сиромашни, но не се менува ако сиромашните домаќинства станат депривирани според дополнителни индикатори. Индексот се менува бидејќи го вклучува и интензитетот. Намалувањето на бројот на сиромашни домаќинства или на депривациите што ги доживуваат го намалува индексот.

Како географскиот пристап влегува во MPI?

Географскиот пристап е една компонента на индексот. Тој се мери преку шесте индикатори за пристап до услуги и добива една половина од вкупниот пондер на индексот. Другата половина доаѓа од седумте пописни индикатори. Затоа депривациите во географскиот пристап се дел од вкупниот резултат на депривација на домаќинството, а не посебен индекс или концепт на сиромаштија.

04

Податоци и индикатори

Индексот комбинира две збирки податоци. Првата ја мери најкратката патна оддалеченост по возна патна мрежа од секое населено место до најблиската соодветна услуга. Втората користи општински вкупни вредности од Пописот на населението од 2021 година и поврзаните регистри. Заедно тие ги опфаќаат физичкиот пристап, образованието, вработеноста, домувањето и основните животни услови.

Индикатори за географски пристап

Оддалеченоста по патната мрежа се пресметува од локацијата на населеното место до најблиската градинка, основно училиште со вклучени избрани подрачни училишта, средно училиште, установа за примарна здравствена заштита, болница и парк или зелена површина. OpenStreetMap ја обезбедува возната патна мрежа. Ажурираните образовни локации ги вклучуваат уредените координати на градинките и подрачните училишта, проверени преку OpenStreetMap, Google Maps и рачен преглед. Постојните основни училишта остануваат како можности, а избраните подрачни училишта се додаваат како алтернативи; се користи пократката достапна рута. Локациите на другите установи и понатаму се преземени од националните отворени податоци и административните регистри, а парковите и зелените површини од објектите означени во OpenStreetMap. Координатите на населените места се проверени со Пописот од 2021 година.

Индикатор Населеното место е депривирано кога Праг Пондер
Пристап до градинка Патната оддалеченост до најблиската градинка го надминува прагот > 2,5 км 1/12
Пристап до основно училиште со избрани подрачни училишта Патната оддалеченост до најблиското постојно основно или избрано подрачно училиште го надминува прагот > 2,5 км 1/12
Пристап до средно училиште Патната оддалеченост до најблиското средно училиште го надминува прагот > 5 км 1/12
Пристап до примарна здравствена заштита Патната оддалеченост до најблиската установа за примарна здравствена заштита го надминува прагот > 10 км 1/12
Пристап до болница Патната оддалеченост до најблиската болница го надминува прагот > 30 км 1/12
Пристап до зелена површина Патната оддалеченост до најблискиот парк или зелена површина го надминува прагот > 10 км 1/12

Сите шест индикатори за географски пристап се применуваат на секое домаќинство во населеното место, независно дали има деца и на која возраст се тие. Ако населеното место го надминува прагот, депривацијата се доделува на сите негови домаќинства. За пондерирање на географските обрасци се користи вкупниот број домаќинства; не се користат броевите на домаќинства со деца или вкупните вредности приспособени според возраста. Ова го мери услужното опкружување, а не непосредната потреба на домаќинството за училиште или градинка.

Прагот за градинка е 2,5 км, како аналитички избор што го проширува постојниот праг за основно училиште. Тој не се прикажува како законско барање. Постојните прагови за основни и средни училишта, здравствена заштита, болници и зелени површини се задржуваат. Се вклучуваат и јавни и приватни градинки, без приспособување според надоместоци, услови за прием или капацитет.

Праговите за училишта и здравство се поставени со повикување на национални закони или плански норми. Тие намерно се попустливи од референтните оддалечености и не се нивни директни копии. За зелените површини не постои споредлива национална референтна вредност, па анализата користи праг од 10 км.

Индикатори засновани на Пописот

Индикаторите од пописот ги опишуваат образованието, вработеноста, домувањето и животните услови на домаќинствата. Основните публикации даваат точни општински броеви за секоја состојба, но не откриваат кои домаќинства истовремено доживуваат повеќе состојби.

Индикатор Домаќинството е депривирано кога Пондер
Ниско образование (25–64) Најмалку еден член на возраст од 25 до 64 години има завршено најмногу основно образование 1/14
Рано напуштање на образованието (18–24) Најмалку еден член на возраст од 18 до 24 години има завршено најмногу основно образование 1/14
Невработеност на младите (15–29) Најмалку еден член на возраст од 15 до 29 години не е вработен според пописната дефиниција употребена во изворните податоци 1/14
Несоодветни санитарни услови Нема тоалет или тоалетот е надвор од живеалиштето 1/14
Дотраени домови Објектот е од слаба или привремена градба, припаѓа на друг вид домување или домаќинството е бездомно 1/14
Недостиг на греење Домаќинството пријавува дека нема никаков вид греење 1/14
Недостиг на вода од водовод Изворот на вода не е јавната водоводна мрежа ниту сопствена пумпа на домаќинството 1/14
05

Како се пресметува MPI?

Како интуитивно функционира пресметката?

Секој индикатор може да се замисли како прекинувач. Тој е вклучен кога домаќинството е депривирано и исклучен кога не е. Секој вклучен индикатор придонесува со својот пондер. Тринаесетте пондери се собираат за да се добие резултат на депривација меѓу нула и еден. Домаќинството се идентификува како сиромашно кога резултатот е строго поголем од една третина. Потоа се пресметува уделот на домаќинства што го преминуваат тој праг и нивниот просечен резултат.

  1. Одделно утврдете ја депривацијата за секој од тринаесетте индикатори.
  2. Помножете го статусот на депривација со пондерот на индикаторот и соберете ги резултатите.
  3. Идентификувајте ги домаќинствата со пондериран резултат строго поголем од една третина.
  4. Пресметајте го уделот на домаќинствата идентификувани како сиромашни.
  5. Пресметајте го просечниот резултат на депривација кај тие домаќинства.
  6. Помножете ја стапката на опфат со интензитетот за да го добиете индексот.
Како се доделуваат пондерите?

Индексот користи еднакво пондерирање. Географскиот пристап и социо-економските животни услови добиваат по една половина од вкупниот пондер. Во географскиот домен, шест индикатори ја делат таа половина еднакво, па секој добива пондер 1/12. Во пописниот домен, седум индикатори ја делат другата половина еднакво, па секој добива пондер 1/14. Тринаесетте пондери имаат збир еден.

6 × 1/12
7 × 1/14
Индикатори за географски пристап Индикатори засновани на Пописот
Техничка дефиниција

Нека dij е еднакво на 1 кога домаќинството i е депривирано според индикаторот j и 0 во спротивен случај. Нека wj е пондерот на индикаторот j, при што збирот на сите пондери е 1. Резултатот на депривација на домаќинството е

ci = Σj wj dij

Домаќинството е повеќедимензионално сиромашно кога ci > k, каде k = 1/3. Ова строго правило е усогласено со пресметките: четири географски депривации сами по себе даваат точно 1/3 и не го преминуваат прагот. Во резултатите одделно се прикажува чувствителноста на точкастата проценка при ci ≥ 1/3; главните проценки и граници го користат строгото правило. Ако q домаќинства се сиромашни од вкупно n домаќинства, стапката на опфат е H = q/n. Интензитетот A е средната вредност на ci кај q сиромашни домаќинства. Приспособената стапка на опфат е

MPI = H × A
06

Точкасти процени и граници на неизвесност

Зошто е потребна заедничката распределба?

Индексот зависи од преклопувањето. За пресметката мора да се знае дали истото домаќинство е депривирано во образованието, домувањето, водата, греењето и географскиот пристап. Маргиналните стапки покажуваат колку е честа секоја депривација, но не покажуваат дали депривациите се јавуваат кај истите домаќинства. Географската збирка за секое населено место заеднички ги набљудува шесте индикатори за пристап. Пописните табели даваат само одделни општински вкупни вредности и ниту еден достапен извор не ги поврзува тие вредности со географските набљудувања.

Што е точкаста проценка под претпоставка на независност?

Во секоја општина, точкастата проценка претпоставува дека географскиот образец на депривација е независен од седумте пописни индикатори и дека седумте пописни индикатори се меѓусебно независни. Шесте географски индикатори ја задржуваат набљудуваната заедничка зависност. Веројатноста на пописен образец е производ од соодветните маргинални стапки и нивните комплементи. Таа се комбинира со секој можен географски образец: најмногу 64 географски и 128 пописни обрасци даваат до 8.192 комбинации на тринаесетте индикатори. Невозможните географски обрасци се изоставуваат. Веројатностите се пресметуваат точно, без Монте Карло симулација.

Независноста е претпоставка за проценка, а не набљудуван факт. Таа избира една заедничка распределба што е усогласена со познатите географски обрасци и пописни маргинални стапки. Границите подолу покажуваат колку може да се промени индексот кога претпоставката за независност ќе се олабави.

Што се граници на Фреше-Хефдинг?

Границите на Фреше-Хефдинг го опишуваат опсегот на можно преклопување што е усогласен со познатите маргинални стапки. За две депривации со стапки p и q, преклопувањето не може да биде пониско од max(0, p + q - 1), ниту повисоко од min(p, q). Кај тринаесет индикатори, границите по парови не се доволни за најтесниот можен опсег на H или MPI, па анализата користи линеарно програмирање врз целосната заедничка распределба.

max(0, p + q − 1)  ≤  P(p ∧ q)  ≤  min(p, q)
Како се пресметуваат границите?

За секоја општина, заедничките веројатности на комбинациите се ненегативни променливи на одлучување. Најмногу 64 ограничувања ги репродуцираат веројатностите на набљудуваните географски обрасци, пондерирани според домаќинствата, а седум ограничувања ги репродуцираат пописните маргинални стапки на депривација. Географските обрасци со нулта веројатност се изоставуваат. Се решаваат четири линеарни програми: минимизирање и максимизирање на H и минимизирање и максимизирање на MPI. Решенијата се остри граници за континуираниот веројатносен модел при набљудуваните информации и избраните дефиниции. Во оваа верзија за сите домаќинства нема променливи за подобност според возраста на децата или за преклопување на возрасни групи.

8.192 64 + 7 мин / макс H мин / макс MPI
07

Географско агрегирање

Како се комбинираат општинските резултати?

Општинските проценки на H и MPI се агрегираат со пондери според бројот на домаќинства. Регионалните и националните H и MPI се пондерирани просеци на општинските вредности. Агрегираниот интензитет A е еднаков на агрегираниот MPI поделен со агрегираната стапка на опфат H, што е еквивалентно на пондерирање на општинскиот интензитет според бројот на сиромашни домаќинства. A не се просекува со пондери според сите домаќинства. Кога агрегираната H е нула, прикажаниот A се поставува на нула.

Општинските граници произлегуваат од одделни оптимизациски проблеми што ги користат само ограничувањата на соодветната општина. Бидејќи допустливата распределба во една општина не ја ограничува друга, просекот на општинските минимуми пондериран според домаќинствата е и регионалниот или националниот минимум. Истото образложение важи за максимумите.

За кои географски единици се објавуваат резултати?

Публикацијата прикажува процени за 80 општини, 8 плански региони и за националното ниво. Географскиот пристап првично се мери за 1.575 населени места, а потоа се комбинира со општинските пописни информации за пресметката на индексот.

1.575 населени места
Патни оддалечености измерени по населено место
↓
80 општини
Комбинирани со пописните вкупни вредности, H и MPI решени по општина
↓
8 плански региони
Просек на општините пондериран според домаќинствата
↓
национално ниво
Просек на сите 80 општини пондериран според домаќинствата
08

Како да се толкуваат резултатите?

Што значи повисок MPI?

Повисок индекс значи дека повеќедимензионалната сиромаштија е пораспространета, поинтензивна или и двете. Индексот се движи од нула до еден. Треба да се чита заедно со H и A, бидејќи иста вредност на индексот може да произлезе од различни комбинации на распространетост и интензитет.

Што значи интервалот?

Интервалот е опсег на идентификација, а не интервал на доверба од анкета. Тој не ја опишува примерочната грешка и не им доделува веројатност на вредностите во опсегот. Ги покажува минимумот и максимумот усогласени со набљудуваната заедничка географска распределба, пописните маргинални стапки и ограничувањата на моделот. Крајните вредности за H и MPI се оптимизираат одделно, па нивното делење не дава остри граници за A. Опсезите не ја опфаќаат неизвесноста во изворните броеви, геокодирањето, патните оддалечености, праговите или пондерите.

Може ли општините да се рангираат?

Точкастите процени може да се користат за транспарентно описно рангирање под претпоставката за независност. Рангирањата треба внимателно да се толкуваат кога границите се преклопуваат. Тесен интервал овозможува попрецизна споредба од широк интервал, а точкаста процена од нула не значи дека сиромаштијата е невозможна ако горната граница е над нула.

Може ли стапките на индикаторите да се читаат одделно?

Да. Стапката на депривација на секој индикатор е директно набљудувана или конструирана од својот извор и не зависи од претпоставката за независност. Просечниот пондериран резултат на депривација може да се расчлени и по индикатор или домен без претпоставка за начинот на кој индикаторите се преклопуваат. Претпоставката е потребна при идентификувањето на повеќедимензионално сиромашните домаќинства и пресметувањето на H, A и MPI.

09

Терминологија

Поим Значење во оваа методологија
Приспособена стапка на опфатМерката MPI добиена со множење на стапката на опфат H со интензитетот A.
ГраницаМинимална или максимална вредност што ја дозволуваат податоците и ограничувањата на моделот.
ДепривацијаНезадоволена потреба дефинирана со праг специфичен за индикаторот.
Резултат на депривација на домаќинствотоЗбирот на пондерите на сите индикатори според кои домаќинството е депривирано, помеѓу нула и еден. Домаќинството е повеќедимензионално сиромашно кога строго го надминува прагот на сиромаштија k.
Граници на Фреше-ХефдингГраници на можните заеднички веројатности што произлегуваат од познатите маргинални веројатности.
Индикатори за географски пристапГеографската компонента на MPI, измерена со шест индикатори за патен пристап кои заедно добиваат една половина од вкупниот пондер. Оддалеченоста се мери по населено место на патната мрежа и важи за сите негови домаќинства.
Стапка на опфат HУделот на домаќинства чиј резултат на депривација строго го надминува прагот на сиромаштија.
Претпоставка за независностПретпоставка дека познавањето на статусот на депривација за еден неповрзан индикатор не ја менува веројатноста за депривација во друг.
Интензитет AПросечниот резултат на депривација кај домаќинствата идентификувани како повеќедимензионално сиромашни.
Заедничка распределбаЗачестеноста или веројатноста на сите комбинации на статус на депривација низ индикаторите.
Линеарно програмирањеОптимизациски метод употребен за наоѓање на најмалите и најголемите вредности на H и MPI дозволени од ограничувањата.
Маргинална стапка на депривацијаУделот на депривирани според еден индикатор без информација за преклопувањето со другите индикатори.
Повеќедимензионална сиромаштијаПреклопени пондерирани депривации што заедно строго го надминуваат прагот на сиромаштија.
Повеќедимензионално сиромашно домаќинствоДомаќинство чиј пондериран резултат на депривација е строго поголем од една третина.
Праг на сиромаштија kГраничната вредност на пондерираниот резултат на депривација. Тука k = 1/3; главното правило е cᵢ > k.
Точкаста проценкаЕдна проценета вредност. Тука се пресметува под претпоставката за независност.
ПрагВредност или услов специфичен за индикаторот што се користи за класификација на депривацијата.
ПондерДелот од вкупниот резултат на депривација доделен на индикаторот.
10

Референци

  • Alkire, S., and Foster, J. 2011. Counting and Multidimensional Poverty Measurement. Journal of Public Economics 95, 476–487.
  • Alkire, S., and Santos, M. E. 2014. Measuring Acute Poverty in the Developing World. World Development 59, 251–274.
  • Brunckhorst, B. J., Nguyen, M. C., Yonzan, N., Dang, H. A., and Lakner, C. 2026. Fusing Data Sources to Measure Multidimensional Poverty. World Bank Policy Research Working Paper 11424.
  • Државен завод за статистика на Република Северна Македонија. Табели од Пописот на населението од 2021 година и поврзани регистри користени во изворната анализа.
  • Придонесувачи на OpenStreetMap. Податоци за патната мрежа и означените зелени површини користени во географската анализа.
Како да се цитира употребата на податоците од платформата:

Геровска Митев, М., Стојкоски, В., Трбојевиќ, С., Миовска-Спасева, С., и Јовческа, С. (2026). Атлас на повеќедимензионална сиромаштија. Филозофски факултет, Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје. https://mdpovertyatlas.mk

Изработено од
Финансирано од Министерството за образование и наука, Северна Македонија